پیشوند هم: «هم-» یا «هام-» به معنی یکسان و یکی، از کهنترین و ریشهدارترین پیشوندها در زبانهای آریانی یا هندواروپایی است. در جدول زیر، تطبیق این واژه در زبانها و دورههای گوناگون تاریخی را می توانید ببینید:
-
ریشه مشترک: جالب است که پیشوند هم در فارسی، با واژه same در انگلیسی و ریشه homo در یونانی (که در کلماتی مثل Homogeneous به کار میرود) همریشه است و همگی به مِینِ/معنای «یکسانی» و «وحدت» بازمیگردند.
-
گستردگی: حضور این واژه در زبانهای گوناگون از ارمنی و بلخی گرفته تا سکایی و پارتی، نشاندهنده پیوستگی فرهنگی و زبانی ژرف در پهنه زِمونگاری/جغرافیایی است.
ریشهشناسی پیشوند هم- و هام به معنی یکی و یکسان (-ham)
| زبان / دوره تاریخی | شکل واژه | معنا و توضیحات |
| فارسی امروزی | -ham (هم-) | جزء اولِ کلماتی نظیر همراه، همسایه و همشیره |
| فارسی میانه | -ham | همقد، همقامت، یکسان، برابر، یکجور |
| فارسی باستان | -hama | یکسان، یکی، یکجور، برابر |
| سانسکریت | -samá | یکسان، یکجور، برابر |
| هندواروپایی (ریشه) | *somo-s | مشتق از ریشه -sem* به معنای «یک» |
| یونانی | homós | شریکی، مشترک، شبیه، یکسان |
| لاتینی | simul | در آنِ واحد، با هم |
| انگلیسی | same | همان، همین، یکسان |
| اوستایی | -hama, hāma | یکی، همان، یکسان |
| فارسی باستان (ترکیبی) | hamapitar- / hamātar- | دارای یک پدر (همپدر) / دارای یک مادر (هممادر) |
| فارسی میانه تورفانی | -hām | در واژگانی مثل hām-nāf (همناف، خویشاوند) و hām-dēs (همشکل) |
| پارتی | -hām / -hāw | در واژگانی مثل hām-čihrag (همچهر) و hāw-sār (شبیه، نظیر) |
| سکایی | -hama | به معنای همان |
| بلخی | amo | به معنای همان |
| ارمنی (وامواژه ایرانی) | -ham | در واژگانی مثل ham-a-bun (همبُن) و ham-ašxarhik (هموطن) |
