transliteration | ترفیسش

اندیس‌ نوشتار

transliteration | تَرفیسش

تَرفیسش/ tarfiseš (اسم مصدر) برابر transliteration نام عملی است که به فرآیند تبدیل متن از یک سامانه نوشتاری (خط یا الفبا) به سامانه نوشتاری دیگر اشاره دارد. این کار تنها بر پایه تطابق یک به یک هر وات/حرف انجام می‌شود. هدف اصلی تَرفیسش این است که هویت ساختاری واژه‌ی اصلی نگه داشته شود تا متن بتواند توسط کسی که با سامانه نوشتاری مقصد آشنایی دارد، خوانده شود و در عین حال، امکان بازیابی (برگشت) نزومان/دقیق به خط مبدأ فراهم باشد.

معنی transliteration و ترجمه transliteration در زبان‌شناسی

وقتی درباره معنی transliteration سخن می‌گوییم، منظور ما نامِ فرآیند جایگزینی منظم حروف یک الفبا با حروف الفبای دیگر است. هدف ترفیسش، نگهداشت هویت ساختاری واژه در سامانه نوشتاری تازه است، به‌ گونه ای که بتوان متن ترفیسیده‌شده را درست به ریخت اصلی بازگرداند.

آوانویسی تَرفیسش

تَرفیسش | تَرْفیسِش | tarfiseš

🧩 تعاریف معتبر transliteration از دیکشنری‌های انگلیسی:

Oxford (Oxford Learner’s Dictionary)

the act of writing words or letters using letters of a different alphabet or language

American Heritage Dictionary

To represent (letters or words) in the corresponding characters of another alphabet.

Merriam-Webster

to represent or spell in the characters of another alphabet

Collins Dictionary

to write or spell (words, letters, etc.) in corresponding characters of another alphabet

cambridge

the act or process of writing words using a different alphabet:

Their texts aimed to produce a phonetic transliteration of the dialect, using the main languages of the day.

Transliteration helps people speak a language by showing the pronunciation in the language they understand.

🟢 نمونه جمله‌ها (انگلیسی + ترجمه با ترفیسش):

🔹 1

English: Transliteration is essential for standardizing ancient texts.

Persian: تَرفیسش برای استانداردسازی نوشته‌های باستانی بنیادی است.

🔹 2

English: The committee proposed a new system for the transliteration of Chinese names.

Persian: آن کارگروه، سامانه‌ای نو را برای تَرفیسش نام‌های چینی پیشنهاد کرد.

🔹 3

English: There is often confusion between transliteration and transcription.

Persian: اغلب آمیختگی/سردرگمی میان تَرفیسش و ترنبیسش وجود دارد.

🔹 4

English: We need to specify the transliteration method before starting the project.

Persian: ما باید پیش از آغاز پروژه، روش تَرفیسش را نِزُمان/دقیق کنیم.

🔹 5

English: Transliteration is done character-by-character, not sound-by-sound.

Persian: تَرفیسش حرف به حرف انجام می‌شود، نه آوا به آوا.

چرایی پیشنهاد «ترفیسش» برای transliteration

«ترفیسش» منطبق بر ریشه‌شناسی ترفیسیدن است که قبلاً به آن پرداخته شد، با این تفاوت که پسوند اسم‌ساز «-ش» به جای «-یدن» برای ساخت نامواژ/اسم فرآیند استفاده شده است.

ریشه‌شناسی Transliteration:

trans-: فراسو، از یک سو به سوی دیگر.
littera: حرف، نوشتار.

تطابق با ریشه‌ی فارسی:

تَر– (Tar-): معادل دقیق trans- (عبور و گذر از).
فیس: برگرفته از ریشه باستانی $*paiš$ (نقش‌زدن/نوشتن).
–ش: پسوند اسم مصدر (نشان‌دهنده نام فرآیند یا کُنش).

ترکیب نهایی:

تَرفیسش = تَر (عبور دادن) + فیس (نوشتن) + -ش (اسم فرآیند)

این ترکیب یکراست غربای/مفهوم “نام فرآیند عبور دادن (نوشتن) حروف از یک سو به سوی دیگر” را می رساند.

ریشه‌شناسی ترفیسش

واژه ترفیسش از ساخت ترفیس (بن مضارع) + -ش (پسوند اسم مصدر) پدید آمده است.

ریشه‌شناسی فیس:

همانند ترفیس، ریشه فیس از ریشه باستانی paiš* (نقش‌زدن، تزیین، حکاکی کردن) در زبان‌های ایرانی گرفته شده که به معنای تخصصی نوشتن تکامل یافته است.

ریشه شناسی transliteration

transliteration(n.)

“rendering of the letters of one alphabet by the equivalents of another,” 1835, from trans- “across” (see trans-) + Latin littera (also litera) “letter, character” (see letter (n.)). Translettering in the same sense is from 1802.